Πέμπτη, 10 Δεκεμβρίου 2009

Ποιήματα για την ποίηση

Τα ποιήματα για την Ποίηση χαρακτηρίζονται από αυτοαναφορικότητα. Η ποίηση, δηλαδή, στρέφεται στον ίδιο της τον εαυτό και το κείμενο αναπαριστά τη διαδικασία της δημιουργίας του ή αναφέρεται στις συνθήκες ύπαρξής του. Έτσι τα ποιήματα αναδεικνύουν ποικίλες πλευρές του ποιητικού φαινομένου με υλικό την ίδια την ποίηση, φέρνοντας στο κέντρο του ενδιαφέροντος τον ποιητή ως υπεύθυνο δημιουργό, με υψηλή συνείδηση του χρέους του απέναντι στην τέχνη του, και την ποίηση ως πράξη ευθύνης. [Στο βιβλίο της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ανθολογούνται ποιήματα των Κ. Καβάφη, Μ. Πολυδούρη, Ν. Εγγονόπουλου, Μ. Αναγνωστάκη και Γ. Παυλόπουλου]


Το ποίημα του Κ.Π.Καβάφη "Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου ποιητού εν Κομμαγηνή 595 μ.Χ." περιλαμβάνεται στην ενότητα "Ποιήματα για την Ποίηση" του σχολ. βιβλίου (σελ. 57-110), όπου ανθολογούνται ποιήματα που ανοίγουν τον "διάλογο" των ποιητών με την ίδια την τέχνη της ποίησης.



Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (Αλεξάνδρεια 1863 - 1933)
Ο Κωνσταντίνος ήταν το ένατο και τελευταίο παιδί του Πέτρου Ι. Καβάφη (Κωνσταντινούπολη 1814 - Αλεξάνδρεια 1870), μεγαλέμπορου βαμβακιού από φαναριώτικο γένος που οι ρίζες του φαίνεται πως είναι βυζαντινές, και της Χαρίκλειας Φωτιάδη, από παλαιότατη οικογένεια της Πόλης.
To 1870 με τον θάνατο του πατέρα Καβάφη αρχίζει, ουσιαστικά, η σταθερή πορεία της οικογένειας προς την οικονομική κρίση και παρακμή. Το 1872 η Χαρίκλεια Καβάφη μετακομίζει με τα παιδιά της στην Αγγλία όπου και θα παραμείνουν τα επόμενα έξι χρόνια (κυρίως στο Λίβερπουλ αλλά και στο Λονδίνο). Ο μικρός Καβάφης σπουδάζει σε αγγλικό σχολείο όπου και διδάσκεται την αγγλική γλώσσα αλλά παράλληλα μαθαίνει και ελληνικά και γαλλικά.
Το 1882, στη διάρκεια της αιγυπτιακής εξέγερσης κατά των Αγγλων, πηγαίνει με την οικογένειά του για τρία χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, στο σπίτι του φαναριώτη παππού του, Γεωργάκη Φωτιάδη.
Τον Οκτώβριο του 1885, ο Καβάφης γυρίζει στην Αλεξάνδρεια μαζί με τη μητέρα του και τους αδελφούς του, Αλέξανδρο και Παύλο. Με την επιστροφή του εγκαταλείπει την αγγλική υπηκοότητα (που είχε αποκτήσει ο πατέρας του στα 1850) και παίρνει την ελληνική.
Τα πρώτα χρόνια μετά την επιστροφή στην Αλεξάνδρεια είναι μια περίοδος προσαρμογής. Ο Καβάφης αρχίζει να εργάζεται, όχι ακόμη συστηματικά, αλλάζοντας διάφορα επαγγέλματα όπως του δημοσιογράφου, του μεσίτη στο Χρηματιστήριο Βάμβακος και του άμισθου γραμματέα στο Γραφείο Αρδεύσεων, όπου και θα προσληφθεί ως έκτακτος έμμισθος υπάλληλος το 1892 και θα εργαστεί μόνιμα εκεί επί τριάντα χρόνια, μέχρι το 1922. Αν κάτι εντυπωσιάζει στη ζωή του είναι η απόλυτη αφοσίωση στο έργο του. Από τα 256 σωζόμενα ποιήματά του, τα 100 έχουν κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο ως θέμα τους την ίδια την ποίηση.


"Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου· ποιητού εν Κομμαγηνή· 595 μ.Χ."

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου
εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι.
Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.
Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·
νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι.-
Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάμνουνε - γιά λίγο - νά μή νοιώθεται ἡ πληγή.


Το ποίημα δημοσιεύτηκε το 1921,όταν ο ποιητής ήταν 58 ετών. Είναι ένας εσωτερικός μονόλογος μέσω του οποίου ο ποιητής εκφράζει την οδύνη του για τα γηρατειά και αναζητεί στην Ποίηση το φάρμακο κατά της φθοράς του χρόνου.
Aνήκει στην κατηγορία των λεγόμενων «φιλοσοφικών» ποιημάτων του Καβάφη και πραγματεύεται το θέμα της σχέσης του ποιητή με την ποιητική τέχνη.

"Ωστόσο, το ποίημα είναι κάτι περισσότερο από φιλοσοφικό, είναι τραγικό. Κάθαρση αριστοτελική τού ποιητή με τη βοήθεια της τέχνης του".
Έχει ψευδοϊστορικό πλαίσιο, καθώς το πρόσωπο που λειτουργεί ως αφηγητής είναι φανταστικό.
Θέμα του ποιήματος: Η ποίηση ως αντίδοτο κατά της φθοράς που επιφέρει ο χρόνος.

Διαβάστε για το ποίημα στην Υπηρεσία η-Τάξη κάνοντας κλικ εδώ και επιλέγοντας "Λογοτεχνία θεωρητικής κατεύθυνσης", Υλικό Μαθήματος, Ποιήματα για την Ποίηση.
*Ακούστε το ποίημα "Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου...." εδώ
*Άρθρα για τον Καβάφη εδώ
*Ερωτήσεις αξιολόγησης
"Η παγκοσμιότητα του Κωνσταντίνου Καβάφη": Nτοκυμανταίρ που παρουσιάζει τη ζωή, το έργο και την απήχηση που είχε στους ποιητές του εξωτερικού ο ποιητής Κ. Π. Καβάφης.




Μαρία Πολυδούρη

Γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1902 και πέθανε στην Αθήνα το 1930.
Λυρική ποιήτρια της γενιάς των νεοσυμβολιστών του μεσοπολέμου. Η ποίησή της διακρίνεται από μελαγχολική διάθεση.

Απόσπασμα από το ποίημα "Μόνο γιατί μ' αγάπησες" [από την ποιητική συλλογή με τίτλο "Οι τρίλιες που σβήνουν", η οποία εκδόθηκε το 1928] ανθολογείται στην ενότητα Ποιήματα για την Ποίηση του σχολικού βιβλίου (σελ. 72-73).
«Στο ποίημα αυτό ζωή και τέχνη αναζητούν δικαίωση και τη βρίσκουν στην αγάπη. Η Πολυδούρη χαρακτηρίζεται από ένα λυρισμό πρωτογενή· δεν γράφει ποιήματα για να διεκδικήσει μια θέση στων “ιδεών την πόλη”· η ποίησή της έχει λόγο ύπαρξης μόνον όταν απευθύνεται σε ένα «εσύ». Ακόμα και όταν το δεύτερο πρόσωπο δεν είναι ορατό, αντιλαμβάνεται κανείς ότι, εντούτοις, συνέχει το ποίημα. Τα ποιήματά της μοιάζουν με σελίδες ημερολογίου ή με ερωτικές επιστολές που έχουν συγκεκριμένο αποδέκτη· μοιάζουν σαν να γράφονται για να υπάρξει ανταπόκριση στο ερωτικό τους κάλεσμα, αλλά και για να βιώσει η ίδια με περισσότερη ένταση και με περισσότερη ποιότητα το ερωτικό της συναίσθημα».
[Σχόλιο του βιβλίου, σελ. 73]
Στην η-Τάξη μπορείτε να βρείτε στοιχεία για την ερμηνευτική προσέγγιση του ποιήματος.

Ολόκληρο το ποίημα βρίσκεται εδώ

Από τη σειρά της ΕΡΤ "Εποχές και συγγραφείς" μπορείτε να δείτε μια μικρή ταινία για τη Μαρία Πολυδούρη εδώ
Στο επόμενο video μπορείτε να ακούσετε ορισμένες στροφές του ποιήματος της Μ. Πολυδούρη σε μουσική του Δημ. Παπαδημητρίου και ερμηνεία της Ελ. Αρβανιτάκη,
από το CD "Τραγούδια για τους μήνες".

video






Ερμηνευτικά στοιχεία των ποιημάτων του Εγγονόπουλου, του Αναγνωστάκη και του Παυλόπουλου θα βρείτε και στην η-Τάξη

"Ο μυστικός ποιητής Νίκος Εγγονόπουλος": από τη σειρά εκπομπών της ΕΡΤ "Εποχές και συγγραφείς"

Ο ποιητής Ν. Εγγονόπουλος διαβάζει : "Ποίηση 1948"

«Η ΔΕ ΠΟΛΙΣ ΕΛΑΛΗΣΕΝ»: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ-ΜΑΝΩΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ [ντοκυμανταίρ]
Η ποιητική δημιουργία του Μανώλη Αναγνωστάκη παρουσιάζει με τα χρώματα και τις εικόνες της τη γενέτειρά του, τη Θεσσαλονίκη. Ο ίδιος ο ποιητής και ο σκηνοθέτης Βασίλης Παπαβασιλείου διαβάζουν ποιήματα από τις συλλογές «ΕΠΟΧΕΣ», «ΕΠΟΧΕΣ 2», «Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ», «Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ 3» και «ΣΤΟΧΟΣ».



ΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ


ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ: "Στου Κεμάλ το σπίτι"
"Μεσ΄στους προσφυγικούς συνοικισμούς"



Περιήγηση από τη σειρά «Η ΕΡΤ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ» στις προσφυγικές περιοχές της ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. [Κείμενα - Παρουσίαση: Γιώργος Ιωάννου]

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου